فقها و دانشمندانِ زمان امام صادق(علیه السلام) و همچنین عالمان بعد از او، همگى آن حضرت را به عظمت و برترى علمى و گستردگى دانش ستوده اند.
از آن جمله:1 ـ ابوحنیفه، پیشواى مشهور فرقه حنفى، گفته است:«من دانشمندتر از جعفربن محمّد ندیده ام.» و نیز از او نقل شده که گفته است:
«لَوْ لاالسَّنَتانِ لَهَلَکَ نُعمْانُ» یعنى اگر آن دو سال (شاگردى من نزد او) نبود، نعمان هلاک مى شد.
(اسم ابوحنیفه نعمان بن ثابت بوده است).
2 ـ مالک، پیشواى فرقه مالکى، گفته است:«مدّتى نزد جعفر بن محمّد رفت و آمد مى کردم، او را همواره در یکى از سه حالت مىدیدم: یا نماز مى خواند یا روزه بود و یا قرآن تلاوت مىکرد، و هرگز او را ندیدم که بدون وضو حدیث نقل کند.»3 ـ ابن حجر هیتمى گفته است:«به قدرى علوم از او نقل شده که زبانزدِ مردم گشته و آوازه آن، همه جا پخش شده است و بزرگترین پیشوایان (فقه و حدیث) مانند: یحیى بن سعید، ابن جریح، مالک، سفیان ثورى، سفیان بن عُیَیْنَه، ابوحنیفه، شعبه و ایّوب سبحستانى از او نقل روایت کرده اند .»4 ـ ابوبحرجاحظ گوید:«جعفربن محمّد کسى است که علم و دانش او جهان را پرکرده است و گفته مىشود که ابوحنیفه و سفیان ثورى از شاگردان اوست، و شاگردى این دو تن در اثبات عظمت علمى او کافى است.»5 ـ ابن خلّکان مورّخ مشهور نوشته است:«او یکى از امامانِ دوازده گانه در مذهبِ امامیّه، و از بزرگانِ خاندانِ پیامبر است که به علّت راستى و درستى گفتار، وى را صادق مىخواندند. فضل و بزرگوارى او مشهورتر از آن است که نیاز به توضیح داشته باشد. ابوموسى جابربن حیّان طرطوسى شاگرد او بود. جابر کتابى شامل هزار ورق تألیف کرد که تعلیمات جعفر صادق را دربرداشت و حاوى پانصد رساله بود.»6 ـ شیخ مفید مىنویسد:«به قدرى علوم از او نقل شده که زبانزد مردم گشته و آوازه آن، همه جا پخش شده است و از هیچ یک از افراد خاندان او، به اندازه او علوم و دانش نقل نشده است.»

ای پرچمدار شیعه و رئیس مذهب جعفری، ای بلند اختر! در شب هجران تو، عالم دگرگون شده است. ای ششمین نور سرمدی، تاریخ از کدام مصیبت تو شکوه کند، آری تاریخ، شرمنده از حکایت غربت توست.

***
شاعر:حسان

بسم الله الرحمن الرحیم

السّلامُ عَلَیکَ یا حُجة الله فی اَرضه ، السّلامُ علیکَ یا عَین اللهِ فی خَلقه ، السّلام علیکَ یا نورَالله الذی یَهتدی بِهِ المُهتَدون، وَ یُفرّجُ به عَنِ المؤمنینَ، السّلام علیک ایّها المُهَذّبُ الخائفُ، السّلام علیک ایُِِّها الولیُّ النّاصِح، السّلام علیکَ یا سفینة النجاة ، السّلامُ علیک یا عینَ الحیوةِ ، السّلام علیکَ صلّی الله علیکَ و علی الِ بیتکَ الطّیبینَ الطّاهرینَ، السّلام علیک عَجَّلَ اللهُ لَکَ ما وَعَدَکَ مِنَ النَّصرِ و ظُهورِ الامرِ ، السّلامُ علیکَ یا مولایَ انَا مَولاکَ عارفٌ بِاُولئکَ وَ اُخرئَکَ ، اَتقرَّبُ اِلی اللهِ تَعالی بِکَ و بِالِ بَیتِکَ ، وَ اَنتَظِرُ ظهورَکَ ، و ظّهورَالحَقِّ عَلی یَدَیکَ، وَ اَسئلُ اللهَ اَن یُصَلیّ عَلی مُحمّدٍ وَ الِ مُحمَّدٍ ، و اَن یَجعَلَنی مِنَ المُنتَظِرینَ لَکَ وَالتّابِعینَ وَالنّاصِرینَ لَکَ عَلی اَعدائِکَ ، وَالمُستشهَدینَ بینَ یَدَیکَ فی جُملَة اَولیائکَ ، یا مَولایَ یا صاحِبَ الزّمانِ صَلَواتُ اللهِ عَلیکَ وَ عَلی الِ بَیتِکَ ، هذَا یَومُ الجُمُعَةِ وَ هو یومُکَ ، المُتَوَقَّعُ فیهِ ظُهُورُکَ ، وَالفَرَجُ فیهِ لِلمُومِنینَ عَلی یَدَیکَ و قَتلُ الکافِرینَ بِسَیفِکَ ، وَ انا یا مَولایَ فیه ضَیْفُکَ وَ جارُکَ ، وَ اَنتَ یا مَولایَ کَریمٌ مِنْ اَوْلادِ الکِرامِ، و مَاْمورٌ بِالضِّیافَةِ وَالِاجارَةِ ، فَاَضِفنی وَ اَجِرنی ، صَلَواتُ اللهِ علیکَ وَ عَلی اَهلِ بَیتِکَ الطّاهِرینَ.

شیخ صدوق برای وداع ماه مبارک رمضان دعائی ذکر کرده که می‏گوید: ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت کرده که حضرت فرمود در وداع ماه مبارک رمضان بگوئید:

))اللهم انک قلت فی کتابک المنزل علی نبیک المرسل و قولک الحق شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس و بینات من الهدی و الفرقان، و هذا شهر رمضان قد انصرم فاسالک بوجهک الکریم، و کلماتک التامات ان کان بقی علی ذنب لم تغفره و ترید ان تحاسبنی به او تعذبنی علیه او تقایسنی به ان یطلع فجر هذه اللیلة، او ینصرم هذا الشهر الا و قد غفرته لی یا ارحم الراحمین‏((

بار پروردگارا تو خود گفتی در کتاب مقدس که بر نبی مرسلت نازل فرموده‏ای و قول تو حق است که ماه رمضان که در او قرآن نازل شده و مایه هدایت و رستگاری مردم و دلائل آشکار از هدایت و وسیله تشخیص حق از باطل می‏باشد، اینک ماه رمضان به پایان رسید ...

ماه مبارک رمضان حقیقت و باطنى دارد که این حقیقت در قیامت ظهور مى‏کند. رمضان را امام سجاد(ع) عید اولیاء الله مى‏داند، پایان این ماه بزرگ و پرخیر و برکت برای کسانی که ارزشهای آن را درک کرده اند، غم انگیز بوده و در روزها و ساعات پایانی تلاش می کنند بهترین و بیشترین بهره را از زمان باقیمانده کسب و برای فرصتهای از دست رفته متأثر هستند .

و فیوضاتش تا سال آینده از ما قطع شد پس تقاضا می‏نمایم از تو به آبروی گرامیت و کلمات تام و تمامت، اینکه اگر بر من گناهی باقی مانده ( و پاک نشدم ) که هنوز آن گناهم را نیامرزیدی، و اراده حسابرسی او را داری، یا می‏خواهی به آن گناه باقیمانده عذابم کنی و یا به اندازه گناهم عقوبت نمائی، تا اینکه طلوع کند فجر این شب، یا پایان پذیرد این ماه مبارک، مگر آنکه آن گناهانم را بیامرزی و از تقصیرم در گذری، ای مهربانترین مهربانان.

من لا یحضره الفقیه، جلد 2، ص۱۲۲

افتادن به درگاه خدا تنها را برخاستن است